Zonnepaneel onder een zon, met de woorden Wp, serie, parallel en MPPT
In dit artikel
  1. Wat betekent Wp?
  2. Zonnestand en seizoenen
  3. Welke panelen?
  4. Serie of parallel?
  5. De laadregelaar: MPPT
  6. Klemspanning: wat kan je MPPT aan?
  7. Hoeveel Wp heb je nodig?
  8. Kort samengevat

Zonnepanelen op je camper: hoeveel Wp heb je nodig?

± 9 min lezen

Zonnepanelen op een camper voelen als gratis stroom. Dat zijn ze ook, maar minder dan je denkt als je naar het getal op het paneel kijkt. Op Bassie liggen twee panelen van 150 Wp. In de zomer laden ze de accu ruim bij, in de winter komt er bijna niets uit. In dit artikel leg ik uit waar dat verschil vandaan komt, hoe je panelen aansluit en hoe je uitrekent hoeveel Wp je nodig hebt.

Wat betekent Wp?

Wp staat voor wattpiek: het vermogen dat een paneel levert in laboratoriumomstandigheden, met 1.000 watt zonlicht per vierkante meter en een paneel van 25 °C. Dat haal je buiten zelden. De zon staat lager, het is bewolkt, het paneel ligt plat op het dak en wordt in de zomer flink warm, en warme panelen leveren minder. Een paneel van 150 Wp levert op een mooie zomerdag rond het middaguur misschien 110 tot 130 W, en op een grijze novemberdag 10 tot 20 W.

Een bruikbaarder getal is hoeveel kilowattuur een paneel per dag oplevert. Dat noem je de opbrengst per kWp. In Nederland levert een plat liggend paneel in de zomer ongeveer 4 tot 4,5 kWh per kWp per dag op. In december is dat 0,3 tot 0,5 kWh. Dat is ongeveer een factor tien verschil.

Zonnestand en seizoenen

Dat grote verschil komt vooral door de hoek van de zon. In Nederland staat de zon op 21 juni rond het middaguur ruim 60 graden boven de horizon. Op 21 december komt hij niet hoger dan zo'n 14 graden. Een lage zon schijnt schuin op een plat paneel, het licht legt een langere weg door de atmosfeer af en de dagen zijn korter. Alle drie de effecten werken tegelijk tegen je.

Middagstand van de zon over het jaar: in Nederland ruim 61 graden op 21 juni en maar 14 graden op 21 december; in de Ardèche zo'n 7 graden hoger winterlentezomerherfst 0°20°40°60°80° janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec 21 juni: 61° 21 december: 14° Nederland (52° NB) Ardèche (45° NB)
Hoe hoog de zon 's middags boven de horizon staat, over een heel jaar. Berekend, niet gemeten. De grijze banden zijn de herfst en de winter.

In de grafiek zie je het meteen: van half november tot eind januari komt de zon in Nederland 's middags niet boven de 20 graden. Dat is precies de periode waarin je panelen bijna niets doen.

  • Plat of schuin. Een paneel dat plat op het dak ligt, doet het in de zomer prima. In de winter levert een paneel dat schuin naar de zon wijst veel meer op. Een kantelbaar of los paneel dat je naast de bus zet, is daarom in het voor- en najaar zijn geld waard.
  • Naar het zuiden. Parkeer je de bus zo dat een kantelbaar paneel op het zuiden staat, dan haal je er in de winter het meeste uit.
  • Verder naar het zuiden. In de Ardèche, zo'n zeven breedtegraden zuidelijker, staat de zon in de winter ruim 20 graden hoog en heb je vaker een strakblauwe lucht. Hetzelfde paneel levert er in de winter meer dan het dubbele op.
  • Schaduw. Een boom, een dakluik of zelfs een fietsendrager die een stukje van het paneel afdekt, kan de opbrengst flink omlaag halen. Daarover meer bij serie en parallel.

Welke panelen?

Je hebt grofweg twee soorten: stijve glazen panelen in een aluminium frame en flexibele panelen zonder glas. Glazen panelen gaan langer mee, blijven koeler en zijn goedkoper per Wp. Flexibele panelen zijn licht en volgen de ronding van een dak, maar worden heter en slijten sneller. Ik koos voor twee Faraday-glaspanelen van 150 Wp die op het dak gelijmd zijn. Hoe dat ging, lees je in het bouwverslag van de zonnepanelen.

Serie of parallel?

Heb je meer dan één paneel, dan kun je ze op twee manieren aan elkaar knopen:

  • In serie verbind je de plus van het ene paneel met de min van het volgende. De spanningen tellen op, de stroom blijft gelijk. Twee panelen van 20 V worden samen 40 V. Bij dezelfde stroom kun je dan dunnere kabels gebruiken, ook door de dakdoorvoer, en de laadregelaar begint 's ochtends eerder te laden omdat de spanning sneller hoog genoeg is. Nadeel: ligt er schaduw op één paneel, dan zakt de hele reeks mee.
  • Parallel verbind je plus met plus en min met min. De stromen tellen op, de spanning blijft gelijk. Een paneel in de schaduw trekt de andere dan niet omlaag, maar je hebt dikkere kabels nodig, en vaak een zekering per paneel.

Op een camper, waar de panelen dicht bij elkaar liggen en meestal tegelijk in de zon of schaduw liggen, is serie vaak de beste keuze. Staat er vaak een dakluik of een airco in de weg, dan kan parallel slimmer zijn. Hoeveel panelen je in serie kunt zetten, bepaalt je laadregelaar. Dat reken ik hieronder uit.

De laadregelaar: MPPT

Tussen de panelen en de accu zit een laadregelaar. Er zijn er twee soorten: PWM en MPPT. Een PWM-regelaar knipt de spanning van het paneel af tot de spanning van de accu, en wat er verder nog in het paneel zat, gaat verloren. Een MPPT-regelaar zoekt steeds het punt waarop het paneel het meeste vermogen levert, en zet dat om naar de juiste laadspanning. Dat levert al snel 10 tot 30 procent meer op, zeker bij kou en in serie geschakelde panelen. Voor een camper is MPPT de standaard.

Bij Victron zegt de naam van een MPPT wat hij kan. Een MPPT 100/30, zoals die in Bassie, kan maximaal 100 volt aan paneelspanning aan en levert maximaal 30 ampère laadstroom aan de accu. Op een 12V-accu is dat ruim 400 W, op 24 volt het dubbele. Kies dus een regelaar waarvan het eerste getal ruim boven de koude spanning van je panelen ligt, en het tweede getal past bij je paneelvermogen gedeeld door je accuspanning.

Klemspanning: wat kan je MPPT aan?

Op de achterkant van elk paneel zit een sticker met spanningen en stromen. Voor je laadregelaar zijn er twee belangrijk:

  • Voc, de open klemspanning: de spanning in de zon zonder dat er iets aangesloten is. Dat is de hoogste spanning die het paneel kan leveren.
  • Vmp, de spanning in het punt van maximaal vermogen. Daar werkt het paneel als de MPPT laadt. Die ligt zo'n 15 tot 20 procent lager dan de Voc.

Een MPPT heeft aan de paneelkant een ondergrens en een bovengrens. De ondergrens: hij begint pas te laden als de paneelspanning een paar volt boven de accuspanning ligt. Bij Victron is dat 5 volt boven de accu om te starten, daarna laadt hij door tot ongeveer 1 volt boven de accu. Eén paneel haalt dat in de zon makkelijk, maar vroeg in de ochtend, laat op de dag en op een hete middag (warme panelen hebben een lagere spanning) zit je er dicht tegenaan. Twee panelen in serie zitten dan nog ruim boven de grens, dus de regelaar begint eerder en stopt later. Op een 24V- of 48V-accu is serie meestal zelfs nodig.

De bovengrens is het eerste getal in de naam: de maximale paneelspanning, bij de 100/30 dus 100 volt. Daar zit geen speling in. Komt de Voc erboven, dan kapt de regelaar niet netjes af, maar stopt hij in het beste geval en gaat hij in het slechtste geval kapot. En de Voc stijgt als het kouder wordt. De sticker geeft de Voc bij 25 °C. Op de datasheet staat ook de temperatuurcoëfficiënt van de Voc, bij gewone kristallijne panelen meestal rond de -0,3 procent per graad. Op een heldere vriesochtend ligt de zon al op een ijskoud paneel, en dan is de spanning het hoogst. Reken daarom met de koudste temperatuur waarin je reist, en houd marge.

koude Voc = Voc × (1 + (25 − laagste °C) × 0,003)

Een voorbeeld. Stel dat je paneel een Voc heeft van 22,5 V en een coëfficiënt van -0,3 procent per graad. Bij -10 °C is het paneel 35 graden kouder dan op de sticker, dus komt de Voc 10,5 procent hoger uit: bijna 25 V. Dan krijg je op een MPPT 100/30:

  • 2 in serie: ongeveer 50 V. Ruim binnen de grens.
  • 3 in serie: ongeveer 75 V. Nog steeds veilig.
  • 4 in serie: ongeveer 99 V, en bij -20 °C al boven de 100. Dat gaat mis.

Wil je meer panelen, zet dan twee reeksen naast elkaar (bijvoorbeeld twee keer twee in serie, die reeksen parallel), of kies een regelaar met een hoger eerste getal, zoals een 150-volt-model. Victron heeft ook een MPPT-calculator op zijn site, waar je je paneel en je laagste temperatuur invult.

Dan de stroom en het vermogen. Het tweede getal is de laadstroom naar de accu, niet de stroom uit de panelen. Het maximale vermogen dat de regelaar aflevert is dus die stroom maal de accuspanning: bij een 100/30 op 12 volt zo'n 440 W. Leg je er meer Wp op, dan gaat er niets kapot. De regelaar begrenst dan op 30 ampère en kapt de piek op een zonnige middag af. Op een plat camperdak haal je de Wp zelden, dus een beetje overdimensioneren is daar geen ramp. Bij parallel schakelen tellen de stromen van de panelen op. Kijk dan ook naar de maximale kortsluitstroom (Isc) aan de paneelkant op de datasheet van de regelaar.

Hoeveel Wp heb je nodig?

Begin bij je verbruik per dag, zoals in het artikel over het batterijsysteem. Deel dat door de opbrengst per kWp in het seizoen waarin je wilt reizen, en tel er zo'n 20 procent bij voor verliezen in kabels, regelaar en accu.

kWp nodig = kWh per dag ÷ kWh per kWp per dag × 1,2

Een voorbeeld. Je gebruikt 1 kWh per dag en reist in de zomer. Dan heb je 1 ÷ 4 × 1,2 = 0,3 kWp nodig, ofwel twee panelen van 150 Wp. Dat is precies wat er op Bassie ligt. Wil je in december met hetzelfde verbruik op zon alleen leven, dan heb je 1 ÷ 0,4 × 1,2 = 3 kWp nodig. Dat zijn tien vierkante meter panelen of meer, en dat past op geen enkele camper.

De conclusie: dimensioneer je panelen voor het voorjaar, de zomer en het najaar, en reken in de winter op een andere bron, zoals de walstroom of de dynamo. Een grotere accu helpt je een paar grijze dagen door, maar maakt van een donkere maand geen zonnige.

Kort samengevat

  • Wp is een laboratoriumgetal. Reken met kWh per kWp per dag: in Nederland zo'n 4 in de zomer en 0,4 in de winter.
  • Een lage zon, korte dagen en een plat paneel zorgen samen voor een factor tien verschil tussen zomer en winter.
  • In serie: hogere spanning, dunnere kabels, maar gevoelig voor schaduw. Parallel: andersom.
  • Neem een MPPT-regelaar. Het eerste getal ruim boven de Voc op je koudste ochtend (die stijgt bij kou), het tweede passend bij je vermogen. Te veel spanning maakt hem kapot, te veel vermogen kapt hij af.
  • Dimensioneer op je verbruik en het seizoen waarin je reist, en laad in de winter ook op een andere manier.

Hoe de camper zelf voorspelt hoeveel zon er vandaag op het dak valt, lees je bij automatisering.