Het batterijsysteem in je camper: 12, 24 of 48 volt, all-in-one of zelf bouwen?
± 7 min lezenWie in een camper of tiny house meer wil dan een telefoon opladen, en ook off-grid wil kunnen staan, komt al snel bij de vraag: welk batterijsysteem neem ik? Een kant-en-klare powerstation, of zelf iets bouwen met een losse accu, een lader en een omvormer? En op welke spanning: 12, 24 of 48 volt? Ik begon met een all-in-one en ben later zelf gaan bouwen: in Bassie stond eerst een EcoFlow, inmiddels draait er een eigen Victron-systeem op 12 volt. 24 of 48 volt komt later in Bobbie. In dit artikel leg ik uit hoe je zo'n keuze maakt.
Eerst: hoeveel stroom gebruik je?
Een accu kies je niet op het oog, maar op je verbruik. Tel per apparaat het vermogen in watt keer het aantal uren per dag. Dat geeft wattuur (Wh). Een paar gangbare voorbeelden:
- Compressorkoelkast: trekt zo'n 40 tot 50 W als hij draait, maar slaat steeds aan en af. Reken op 300 tot 500 Wh per dag, in de zomer meer.
- Waterkoker: 1.500 tot 2.000 W, maar slechts een paar minuten. Een volle kan kost ongeveer 100 tot 150 Wh.
- Laptop: 50 W, vier uur werken is 200 Wh.
- Ledverlichting: 10 W, een avond van vier uur is 40 Wh.
- Telefoon opladen: 10 tot 20 Wh per keer.
Opgeteld kom je zo al snel rond de 1 kWh per dag, en met meer apparaten richting 2 kWh. Vermenigvuldig dat met het aantal dagen dat je zonder bijladen wilt staan, en je weet hoe groot je accu moet zijn.
Op accu's staat meestal ampère-uur (Ah). Dat zegt pas iets in combinatie met de spanning: Wh = V × Ah. Een LiFePO4-accu van 12 V en 200 Ah (12,8 V nominaal) bevat dus ruim 2,5 kWh. Een 24V-accu van 100 Ah bevat precies evenveel energie. Vergelijk accu's daarom altijd in Wh.
Lithium of AGM?
Een AGM-accu is goedkoop en ongevoelig, maar zwaar, en je kunt er maar ongeveer de helft van gebruiken zonder hem te slopen. Een lithium-accu (LiFePO4) mag je bijna helemaal leegtrekken, weegt ongeveer een derde, gaat duizenden laadcycli mee en houdt zijn spanning vast tot hij bijna leeg is. Hij is wel duurder en heeft een laadprofiel voor lithium nodig. Laden onder het vriespunt mag niet, tenzij de accu zichzelf verwarmt. Wil je echt off-grid staan, dan is lithium bijna altijd de betere keuze. Hangt je camper vooral aan de walstroom, dan is een simpele AGM als buffer prima.
12, 24 of 48 volt?
Dezelfde hoeveelheid vermogen kun je leveren met een lage spanning en een hoge stroom, of met een hoge spanning en een lage stroom. Dat verschil merk je in je kabels. Een omvormer die 1.200 W levert, trekt op 12 V al ruim 100 ampère uit de accu. Op 24 V is dat de helft, op 48 V een kwart:
| Vermogen | 12 V | 24 V | 48 V |
|---|---|---|---|
| 1.200 W | ± 100 A | ± 50 A | ± 25 A |
| 3.000 W | ± 250 A | ± 125 A | ± 63 A |
Een hogere stroom vraagt dikkere kabels, zwaardere zekeringen en geeft meer verlies en warmte. Wil je af en toe een waterkoker of een kacheltje op de accu draaien, dan wordt 12 volt dus snel onhandig. Daar staat tegenover dat bijna alles in een camper op 12 volt werkt: lampjes, de waterpomp, de dieselkachel, de compressorkoelkast, USB-laders. En je startaccu en dynamo zijn ook 12 volt.
- 12 volt is het simpelst als je vooral 12V-apparaten hebt en maar af en toe een klein beetje 230 volt nodig hebt, tot zo'n 1.000 à 1.500 W.
- 24 volt is een goed midden: halve stroom, dunnere kabels, en een omvormer van 3.000 W is nog goed te doen. Je 12V-apparaten voed je via een DC-DC-omzetter.
- 48 volt past bij een groot systeem met veel 230 volt, zoals elektrisch koken of verwarmen, en sluit aan op thuisaccu's en grotere omvormers.
Welke onderdelen heb je nodig?
Een eigen systeem bestaat uit een paar bouwstenen. Bij Victron heten ze zo, maar andere merken hebben hetzelfde:
- De accu, met een ingebouwd BMS (batterijmanagementsysteem) dat de cellen bewaakt en de accu afschakelt als er iets misgaat.
- Een lader voor de walstroom, bijvoorbeeld een Blue Smart IP22.
- Een omvormer die van de accu 230 volt maakt, zoals een Phoenix.
- Of een combi, zoals een MultiPlus: omvormer en lader in één, die automatisch omschakelt zodra er walstroom is.
- Een zonnelaadregelaar (MPPT), zoals een SmartSolar, voor de zonnepanelen.
- Een DC-DC-lader, zoals een Orion, om tijdens het rijden op de dynamo te laden, of om van een 24V- of 48V-accu een 12V-kring te maken.
- Een accumonitor (shunt), zoals een SmartShunt, die bijhoudt hoeveel er in en uit gaat. Zonder shunt gok je naar de laadtoestand.
- Zekeringen, een hoofdschakelaar en goede kabels. Hier bezuinig je niet op: een accu kan enorme stromen leveren.
All-in-one of zelf bouwen?
Een powerstation zoals de EcoFlow Delta 2 stopt al die bouwstenen in één kist: accu, lader, omvormer, zonnelaadregelaar en een rij stopcontacten en USB-poorten. Stekker erin en klaar. Hij is stil, je kunt hem meenemen naar binnen of naar een ander voertuig, en je hoeft niets te bedraden. Voor een eerste camper of voor wie vooral laptops en telefoons laadt, is dat ideaal. Zo ben ik zelf ook begonnen.
Na een tijd liep ik tegen de grenzen aan. De Delta 2 is gebouwd rond zijn 230V-stopcontacten. De 12V-uitgang, de autostekker, is beperkt tot 10 ampère. Dat is net genoeg voor een waterpompje, een paar lampjes en de Maxxfan, maar zet je er ook de koelkast op, dan kom je tekort. Die apparaten via de omvormer op 230 volt laten draaien, en dan weer terug naar 12 volt, is zonde van de stroom. Uitbreiden met een tweede accu kan wel, maar bij de Delta gaat dat via de batterijpoort. Die had ik al in gebruik voor de EcoFlow 800W Alternator Charger, waarmee ik tijdens het rijden snel op de dynamo laadde. Een extra accu en snelladen op de dynamo gingen dus niet samen.
Daarom koos ik voor een eigen systeem. In Bassie zit nu:
- een LiTime LiFePO4-accu van 12 V en 200 Ah (ruim 2,5 kWh);
- een Victron Blue Smart IP22 12/30 als walstroomlader;
- een Victron MPPT 100/30 voor de zonnepanelen;
- een Victron Orion XS 12/12-50 om tijdens het rijden te laden;
- een Victron Phoenix 12/1200 als omvormer;
- een Victron SmartShunt als accumonitor.
Het is meer werk en het was in eerste instantie ook duurder, maar elk onderdeel doet nu wat het moet doen, en ik kan alles los vervangen of uitbreiden. Er is ook een nadeel: de omvormer bromt hoorbaar zodra er iets op draait, waar de EcoFlow stil was. Hij heeft een spaarstand, waarin hij elke paar seconden kijkt of er iets aangesloten is dat stroom vraagt. Bij een elektrische deken werkt dat niet goed, want die schakelt zelf ook steeds aan en uit. Dan bromt de omvormer met tussenpozen mee. Ik heb een Shelly-relais op de remote-aansluiting van de omvormer gezet, zodat ik de 230 volt vanuit Home Assistant makkelijk aan en uit zet. Zonder automatisering kan dat ook: een simpele schakelaar op die remote-aansluiting doet hetzelfde.
En Bobbie?
Bobbie, mijn pipowagen, staat bijna altijd aan de walstroom. Daar begin ik dus zonder accu. Voor later ligt er een plan op 24 volt: een LiFePO4-accu van 24 V en 100 Ah (ook ruim 2,5 kWh), een MultiPlus-II van 3.000 W die laadt en omvormt, en een Orion-Tr 24/12 voor de 12V-kring. Alles komt in één kist die ik er in zijn geheel uit kan halen. Zo houd ik het gemak van een all-in-one, maar met de onderdelen en het vermogen die ik zelf kies.
Kort samengevat
- Reken eerst je verbruik uit in Wh per dag, en vergelijk accu's in Wh, niet in Ah.
- LiFePO4 als je echt off-grid wilt, een simpele AGM als je vooral aan de walstroom staat.
- 12 volt voor een klein systeem met vooral 12V-apparaten, 24 of 48 volt zodra je veel 230 volt wilt gebruiken.
- Een powerstation is makkelijk en stil, maar beperkt op 12 volt en met maar één poort om uit te breiden.
- Een eigen systeem is meer werk, maar je bepaalt zelf het vermogen en kunt alles los vervangen.
Hoe de camper zelf in de gaten houdt of de accu het tot het eind van je trip redt, lees je bij automatisering.